<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="B09n0038"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Supplement to the Dazangjing, Electronic version, No. 38 安慧三十唯识释略抄</title> <title xml:lang="zh-Hans">大藏经補编数位版, No. 38 安慧三十唯识释略抄</title> <author><name role="" type="person">吕澂</name>辑</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">B</idno>.<idno type="vol">9</idno>.<idno type="no">38</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-12-21 20:09:01 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Supplement to the Dazangjing</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">大藏经補编</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">安慧三十唯识释略抄</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA(first version), Input by CBETA(second version)</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入（版本一），CBETA 人工输入（版本二）</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【補编】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2015-01-22"> <name>Ray Chou 周邦信</name>Created initial TEI XML P5a version with bm2p5a.py </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0253a" n="0253a"/> <lb ed="B" n="0253a01"/><cb:mulu type="卷" n="1"/> <lb ed="B" n="0253a02"/> <lb ed="B" n="0253a03"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:jhead>安慧三十唯识释略抄</cb:jhead></cb:juan><byline cb:type="editor"><name role="" type="person">吕澂</name></byline> <lb ed="B" n="0253a04"/> <lb ed="B" n="0253a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">引言</cb:mulu><head>引言</head> <lb ed="B" n="0253a06"/><p xml:id="pB09p0253a0601">唯识有古今学･非徒立说先後精粗之别已也･传习根本诸论又各异文焉。此说证之 <lb ed="B" n="0253a07"/>我国新旧诸译而信･证之西藏新译亦信。今得亲接梵本乃尤信。传<name role="" type="person">世亲</name>唯识论者･旧 <lb ed="B" n="0253a08"/>称十大师。然唯护法说备东土･安慧书存藏卫･馀见称引･鳞爪而已。安慧一家传承更 <lb ed="B" n="0253a09"/>久･故晚唐以後犹得流佈西藏･大畅厥宗。三十唯识译籍存者･有本颂･有释论･<note place="inline">安慧</note> <lb ed="B" n="0253a10"/>有论疏･<note place="inline">律天</note>备三类焉。然其梵本湮没千年･不可得也。四载前･<note place="inline">西纪一九二二年</note>法 <lb ed="B" n="0253a11"/>人莱维 Sylvain Levi 重遊<name role="" type="person">尼泊尔</name>･得见皇家藏书･有梵文三十颂释写本･审其题 <lb ed="B" n="0253a12"/>尾･俨然安慧论也。亟乞诸王师影写而归･为梵学者讲习于巴黎大学。三年･<note place="inline">西纪一九 <lb ed="B" n="0253a13"/>二五年</note>挍讫･附<name role="" type="person">世亲</name>二十唯识论梵本･<note place="inline">亦得诸<name role="" type="person">尼泊尔</name></note>题成唯识･合而刊行。同时日 <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0254a" n="0254a"/> <lb ed="B" n="0254a01"/>人榊亮三郞亦挍三十论首六葉载诸艺文杂志<note place="inline">第十七卷第五号</note>增田慈良又就论 <lb ed="B" n="0254a02"/>前序分比较梵藏汉译･著为论文･载诸学苑杂志。<note place="inline">第二号</note>于是安慧释论原本廣播 <lb ed="B" n="0254a03"/>世间･余亦得备致诵览。因知梵本与藏译最近･<note place="inline">據莱维挍刊･梵本第六七页多有缺文･馀与藏 <lb ed="B" n="0254a04"/>译出入甚微。</note>所據本颂･文意大同･独与唐译时相径庭终不可合。古今学异文之说･于 <lb ed="B" n="0254a05"/>此乃定谳也。至于循释通颂･比较研求･复备数益焉。</p> <lb ed="B" n="0254a06"/><p xml:id="pB09p0254a0601">其一･“得以窥见安慧所传本颂之特征”也。 西方造颂･撮要塡词･每每文言简拗，寻解 <lb ed="B" n="0254a07"/>遊移。长行分疏･而後楷定･是为训释。西方造论･逐本著文･随标随释･常不别擧。全文割 <lb ed="B" n="0254a08"/>裂･意義洞然･是为章句。一家传本异文之意･即存于训释章句之间。故孤颂异同无从 <lb ed="B" n="0254a09"/>解说･有论廣成乃可知耳。今由安慧释论推颂･传本特异之处･莫不了然･是一利也。 <lb ed="B" n="0254a10"/><note place="inline">莱维印本顺释所牒颂文･提行排列･颇醒眉目。但仍有小疪应改。如三十五页第十七颂末句重提两处･又 <lb ed="B" n="0254a11"/>全篇引颂亦复提行･皆生混淆。但此犹无关文旨。若我国旧译释论另提论本于前･至于释文标牒皆不区 <lb ed="B" n="0254a12"/>分･因以晦失意義不少。唐译二十唯识论亦不免此･诚憾事耳。</note></p> <lb ed="B" n="0254a13"/><p xml:id="pB09p0254a1301">其二･“得以寻绎唐译本颂之真相”也。 唐译唯识三十颂･杂入科文征起･盖是成唯识 <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0255a" n="0255a"/> <lb ed="B" n="0255a01"/>论摘出。文意与护法解说最符･疑即一家传本･以无佐证･未能定也。得安慧论而後晓 <lb ed="B" n="0255a02"/>然译本之果为别传。不寧唯是･凭借梵本颂法推勘唐翻･又见译文尙不尽实･所谓别 <lb ed="B" n="0255a03"/>本真相･乃另有在焉。盖西方颂法有多体裁･此三十颂用首卢迦体･八言一句･二句一 <lb ed="B" n="0255a04"/>行･二行一颂･用韵短长一一有则。颂文随顺･或省文･<note place="inline">如安慧传本第十颂･列善心所名目无捨･ <lb ed="B" n="0255a05"/>但云俱。</note>或增字･<note place="inline">如第十七颂末句一切唯识･末加是字乃足八言。</note>或倒缀名目･<note place="inline">如第十二颂･六 <lb ed="B" n="0255a06"/>烦恼中･见前于疑。</note>或多致牒言･<note place="inline">如第三四五颂解藏识･凡五以彼字牒前文。</note>或成单句･<note place="inline">如解藏 <lb ed="B" n="0255a07"/>识有二颂三句･递至第八颂解六识遂成单句･不满一颂。</note>或有剩词。<note place="inline">如第七颂首句末剩一馀字･属下 <lb ed="B" n="0255a08"/>句触等。</note>是皆屈曲立言･不能如散文之顺畅。至于转译･限制五言･又非恰顺颂本･愈违 <lb ed="B" n="0255a09"/>原意。有如唐译･详其所略･损其遊词･顺从文理･厘然有式･此亦便于观览之至也。然而 <lb ed="B" n="0255a10"/>增损稍过･面目即失。其细者･如第二十颂彼彼分别･译作遍计。返译梵文･则多一韵不 <lb ed="B" n="0255a11"/>合颂法･又与前後称分别者義不相随。其甚者･如第二十四颂解三无性･幷译两句不 <lb ed="B" n="0255a12"/>足一颂･又增後由远離前两句。返译梵文･皆成蛇足･而次颂三句本解第三无性･乃别 <lb ed="B" n="0255a13"/>科判漠不相关。若是种种･为例甚多。译文善巧未见其失･格量梵本而知有过不可掩 <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0256a" n="0256a"/> <lb ed="B" n="0256a01"/>也。必加披疏･乃得异本之实。则如心所中悔眠等为不定･<note place="inline">安慧本颂云悔眠亦如是･此亦如 <lb ed="B" n="0256a02"/>是三字论无解･即是馀文･改为不定不破颂式。</note>又如第三能变缘境为性等･<note place="inline">安慧本云第三若 <lb ed="B" n="0256a03"/>六种境能缘者是･多有馀词･改为性相亦不破颂式。</note>真是传本异文耳。故由安慧论格量唐译･ <lb ed="B" n="0256a04"/>真相乃明･是二利也。<note place="inline">因此又知新译唯识诸籍･传今学本･而译文敷衍･与旧译古･本情形略同。直據 <lb ed="B" n="0256a05"/>其文以相是非･固难得其平耳。</note></p> <lb ed="B" n="0256a06"/><p xml:id="pB09p0256a0601">其三･“得以推想<name role="" type="person">世亲</name>本颂之原文”也。 谓安慧所传本颂为古学本･不必即当<name role="" type="person">世亲</name>原 <lb ed="B" n="0256a07"/>文･但推想原文亦必与是最近。奚以见其然也。唐译三十论以前有转识论･<note place="inline">旧传陈真 <lb ed="B" n="0256a08"/>谛译。</note>即三十颂一家之释。译義虽多乖违･但依安慧论勘･此释应在前出。<note place="inline">安慧论每云 <lb ed="B" n="0256a09"/>复次･即存旧说。转识论所解･数见安慧论复次文中･其为前出之作可知。</note>所释本颂必近原文。今以 <lb ed="B" n="0256a10"/>安慧颂本相较･如出一手･若第七识思量为性･<note place="inline">唐译本乃云性相。</note>馀触等是馀之触･<note place="inline">唐 <lb ed="B" n="0256a11"/>译本馀作实字･乃可云馀及触。</note>悔眠等是随惑･<note place="inline">唐译本乃作不定。</note>出世智无能缘心･<note place="inline">唐译本 <lb ed="B" n="0256a12"/>乃作不思议。</note>为例皆同。从可知安慧本之近于原文也。复次･释原文者异義纷披･势必原 <lb ed="B" n="0256a13"/>文涵此种种契機･乃有生发。今即準此勘安慧本。如第六颂･一家解･末那与四惑相应･ <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0257a" n="0257a"/> <lb ed="B" n="0257a01"/>又是无覆无记。<note place="inline">转识论。</note>此必原本四惑与无覆无记相次为文･乃有此解。勘安慧本 <lb ed="B" n="0257a02"/>云云･则恰合也。<note place="inline">唐译本乃出无覆无记于後。</note>又如第十颂･一家异解･善心所但有十种。此 <lb ed="B" n="0257a03"/>必原本名数不全乃生此说。勘安慧本云云･又恰合也。<note place="inline">唐译本具出行捨名目･善法十一･即 <lb ed="B" n="0257a04"/>不容异解。</note>又如第二十颂･一家解･所分别境是无体･故成唯识。<note place="inline">成唯识论卷八･又转识论。</note> <lb ed="B" n="0257a05"/>此必原本无字可承所分别言･乃生此解･勘安慧本云云･又恰合也。<note place="inline">唐译本所分别下云 <lb ed="B" n="0257a06"/>由此彼皆无･義势则隔。</note>今<name role="" type="person">世亲</name>三十颂原本虽不可见･得安慧本想像彷彿･此三利也。</p> <lb ed="B" n="0257a07"/><p xml:id="pB09p0257a0701">其四･“得以探求<name role="" type="person">世亲</name>颂文之古義”也。 如上辨析古今传本不同･非仅备文字考订而 <lb ed="B" n="0257a08"/>已。窃谓理解所资･文義相涉･非见古本亦不得古義也。余非偏爱于古･治此学多年･出 <lb ed="B" n="0257a09"/>入註疏･徬徨旁论･繁琐附益之说备为困缚･而後痛感有直探骊珠之要･捨是则治丝 <lb ed="B" n="0257a10"/>愈棼也。註疏之说･条理细微是其所勝･而悬想之谈每每掩其精彩。如成唯识论･糅十 <lb ed="B" n="0257a11"/>家之书者也･于十家说即应有辨。乃疏家时称难陀云云･今勘多出安慧。其间是否相 <lb ed="B" n="0257a12"/>因虽不可知･然如旧说･则失之安慧也。又每称安慧云云･今按多得其反。如说见相分 <lb ed="B" n="0257a13"/>是遍计･安慧但言分别所取二取遍计･不说见相也。<note place="inline">馀有多处勘文可知。</note>大处已乖･释 <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0258a" n="0258a"/> <lb ed="B" n="0258a01"/>文尤甚。如三类识变本指其事･解为能变则属法体･以至因果二变释意纠纷･卒不可 <lb ed="B" n="0258a02"/>解。<note place="inline">勘下出安慧论文･短长自辨。</note>是其辞愈繁而意愈蔽･安所得颂本義乎。又旁论推征･是 <lb ed="B" n="0258a03"/>护法说精华所寄。今以安慧论勘成唯识･大抵释文十同五六･其他异義多在旁论。如 <lb ed="B" n="0258a04"/>种子･如四分･如三依･如四缘･安慧论不一言･盖皆其後出也。论以明颂･不得本義･则偏 <lb ed="B" n="0258a05"/>详旁论犹病流漫･况复註疏曼衍其辞者乎。故治此学应知本･即非明古義不为功也。 <lb ed="B" n="0258a06"/>安慧论释不繁･坚守家法･如释识变则从中边･释心所则从集论五蕴･释三性又从摄 <lb ed="B" n="0258a07"/>论･理解一贯･古義之说其在兹乎。呜呼･无著<name role="" type="person">世亲</name>之学亦久蔽矣。唐疏复兴･启迪甚盛･ <lb ed="B" n="0258a08"/>然而有志之士研钻莫入･每望望然去之。虽不敢菲薄精深･但云繁奥难解耳。夫以繁 <lb ed="B" n="0258a09"/>难为精深･此学不将愈晦欤。今谓古疏之说应别为唐人学治之･若明西土论书则必 <lb ed="B" n="0258a10"/>由古義直接得之。有安慧论启此端緖･是四利也。</p> <lb ed="B" n="0258a11"/><p xml:id="pB09p0258a1101">兹篇抄译安慧释论･以明本颂为主。出其训释章句･达意而止･馀悉从略。颂文对挍梵 <lb ed="B" n="0258a12"/>藏翻译･释论多依藏译･<note place="inline">内院树因研究室藏本･安土版。</note>以其译意更明畅也。此皆讲次所 <lb ed="B" n="0258a13"/>出･未暇覆勘･脱误不免･愿识者指正之。</p></cb:div> <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0259a" n="0259a"/> <lb ed="B" n="0259a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">三十唯识释</cb:mulu> <lb ed="B" n="0259a02"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pB09p0259a0201">三十唯识释</p><byline cb:type="author">阿阇黎安慧造</byline></cb:div> <lb ed="B" n="0259a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0259a0301">为使迷谬人法无我者正解人法无我･故创兹三十唯识论。此中使解人法无我者･为 <lb ed="B" n="0259a04"/>断烦恼及所知障故。如是贪等诸烦恼由我见生起故。人无我对治萨迦耶见･彼断则 <lb ed="B" n="0259a05"/>一切烦恼断。法无我对治所知障･彼障则断。使断烦恼及所知障者･为得解脱及一切 <lb ed="B" n="0259a06"/>智故。诸烦恼障得解脱･故断彼则证解脱。所知障是诸染汚无知･于一切所知中碍彼 <lb ed="B" n="0259a07"/>智转･故断彼则一切所知无著无碍智生･证一切智。复次･执人法者不能正知唯心･为 <lb ed="B" n="0259a08"/>使解人法无我次第得入一切唯识･故创兹论。复次･或执所知如识･亦有实体･或执识 <lb ed="B" n="0259a09"/>如所知，世俗虽有勝義则无･遮兹偏执･故创兹论。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0259a10"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0259a1001"><l>施设我及法･</l><l>各别种类起･</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0259a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0259a1101">具足应言于世间及论议中（有各别种类。）</p></cb:div> <lb ed="B" n="0259a12"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0259a1201"><l>彼皆由识变。</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0259a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0259a1301">此贯初句。施设我及施设法･是为施设我法。言各别种类者･谓有多种。若我･命者･生者 <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0260a" n="0260a"/> <lb ed="B" n="0260a01"/>等。是施设我。若诸蕴界处･色受想等･是施设法。两类施设皆以识变为性･非有实体･離 <lb ed="B" n="0260a02"/>识变外无诸我法故。变谓变异。若因刹那灭同时･成就与彼不離果性･是为变。此中由 <lb ed="B" n="0260a03"/>我等分别色等分别摄植习气故･从藏识生起分别现似我等色等。此中虽无外我外 <lb ed="B" n="0260a04"/>法･而由分别似外･无始时来施设我法而转･譬如翳目见发绳等。言施设者･谓于彼处 <lb ed="B" n="0260a05"/>施设所无为有。是故识自性外无诸我法･此等即遍计性･勝義无有。但为施设所依识 <lb ed="B" n="0260a06"/>变自性不无。</p> <lb ed="B" n="0260a07"/><p xml:id="pB09p0260a0701">未知识变复有幾种･今分别说･故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0260a08"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0260a0801"><l>此变又三类･<note place="inline">第一颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0260a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0260a0901">若处施设我法･复有因性果性不同。此中因变者･谓即藏识中异熟等流习气滋长。果 <lb ed="B" n="0260a10"/>变者･谓由夙业招引圆满･异熟习气得起･而有馀生藏识现行。又等流习气得起･而有 <lb ed="B" n="0260a11"/>转识染汚意及藏识现行。此中由善不善转识･于藏识中生异熟习气。由无记<note place="inline">转识</note>及 <lb ed="B" n="0260a12"/>染汚意生等流习气。</p> <lb ed="B" n="0260a13"/><p xml:id="pB09p0260a1301">又复未知三类是何･今分别说･故云。</p></cb:div> <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0261a" n="0261a"/> <lb ed="B" n="0261a01"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0261a0101"><l>异熟与思量･</l><l>及于境了别。</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0261a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0261a0201">彼三类变･所谓异熟･所谓思量･所谓于境了别。此中善不善业习气成熟力故･引果现 <lb ed="B" n="0261a03"/>行･是为异熟。又染汚意以常时思量为性･是曰思量。六识各别现似色等境界･是为于 <lb ed="B" n="0261a04"/>境了别。</p> <lb ed="B" n="0261a05"/><p xml:id="pB09p0261a0501">是等自性是何･以次当说･故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0261a06"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0261a0601"><l>此中名藏･识･</l><l>异熟･一切种。<note place="inline">第二颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0261a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0261a0701">云此中者･次前所说三类变中。云名藏者･谓即名彼藏识･即彼识为异熟变。彼是一切 <lb ed="B" n="0261a08"/>杂染种子所依为藏。云藏･云依･异门施设。复次･此中摄藏一切法为果性･一切法中摄 <lb ed="B" n="0261a09"/>藏此为因性･故名为藏。了别为识。于一切界趣生类中･由善不善业成熟为异熟。一切 <lb ed="B" n="0261a10"/>法种子所依为一切种。</p> <lb ed="B" n="0261a11"/><p xml:id="pB09p0261a1101">若转识外别有藏识･应说所缘及行相･无所缘行相不成识故。此虽不无･然不可分别。 <lb ed="B" n="0261a12"/>所以者何。藏识内有执受了别･外有行相不断器界了别･两类生起。此中内执受者･谓 <lb ed="B" n="0261a13"/>爱著遍计性者习气･及所依<note place="inline">身･</note>俱有诸根名色。彼为所缘甚微细故。</p></cb:div> <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0262a" n="0262a"/> <lb ed="B" n="0262a01"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0262a0101"><l>不可知･执受･</l><l>彼及处･了别。<note place="inline">藏译顺释･作彼执受及处･了别不可知。</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0262a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0262a0201">执受何等不可知･又依处了别不可知故･是为藏识执受及处不可知。此中执受者･谓 <lb ed="B" n="0262a03"/>所执受･亦即我等分别习气及色等法分别习气。藏识有彼习气故･乃执受我等分别 <lb ed="B" n="0262a04"/>色等分别･故名彼诸分别习气以为执受。于此受此･不可知故･说彼执受不可知。处了 <lb ed="B" n="0262a05"/>别者･谓器世间分别。彼亦难知･又复行相不断而起･故说不可知。如是此识所缘行相 <lb ed="B" n="0262a06"/>不断而起･入灭尽定时亦成就此故。</p> <lb ed="B" n="0262a07"/><p xml:id="pB09p0262a0701">由如是说藏识决定是识･必与心所相应･应说此心所是何等･复有幾种･又得常时相 <lb ed="B" n="0262a08"/>应否耶。故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0262a09"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0262a0901"><l>常与触･作意･</l><l>取･想･思相应。<note place="inline">第三颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0262a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0262a1001">云常者･谓藏识恒时与彼触作意受想思五遍行法相应。<note place="inline">颂中</note>取即是受。此中触者･ <lb ed="B" n="0262a11"/>由三和合分别诸根变异･是受所依为业。作意者･令心生起･于所缘持心为业。受者･领 <lb ed="B" n="0262a12"/>纳自相。想者･于境取相。思者･令心造作。</p> <lb ed="B" n="0262a13"/><p xml:id="pB09p0262a1301">受有三种･乐･苦･不苦不乐。法有四种･善･不善･有覆无记･无覆无记。藏识中受上虽已说･ <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0263a" n="0263a"/> <lb ed="B" n="0263a01"/>未知是三种中何受･又是善不善何等。了决此義･故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0263a02"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0263a0201"><l>于彼是捨受･</l><l>彼无覆无记。</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0263a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0263a0301">云于彼者･贯彼藏识自相。即彼藏识受是捨性･非乐非苦･此二<note place="inline">受</note>所缘行相有间断 <lb ed="B" n="0263a04"/>故。云彼无覆无记者･亦贯藏识。云无覆者･拣别有覆无记故。云无记者･拣别善不善故。 <lb ed="B" n="0263a05"/>不由意杂染心所覆故说为无覆･是异熟所成故说为无记。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0263a06"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0263a0601"><l>触等亦如是。</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0263a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0263a0701">如彼藏识是异熟･所缘行相不可分别･常与触等相应･为捨受性･及无覆无记。如是触 <lb ed="B" n="0263a08"/>等亦复是异熟･所缘行相不可分别･常与自馀四法及藏识相应･又捨受性･及无覆无 <lb ed="B" n="0263a09"/>记･皆如藏识。诸相应法应尔･故说亦如是。</p> <lb ed="B" n="0263a10"/><p xml:id="pB09p0263a1001">彼藏识流转中恒无异耶･或复不尔。应说一类无异･故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0263a11"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0263a1101"><l>彼流如瀑水。<note place="inline">第四颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0263a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0263a1201">云彼者･贯上藏识。流者･因果相续成流。水聚续流不断･是为瀑水。如彼水与草木便溺 <lb ed="B" n="0263a13"/>俱流･如是藏译成就福非福不动诸业习气･又摄触作意等法･恒时轮转不断成流。</p> <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0264a" n="0264a"/> <lb ed="B" n="0264a01"/><p xml:id="pB09p0264a0101">如是流转何时得捨。故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0264a02"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0264a0201"><l>罗汉位捨彼。</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0264a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0264a0301">罗汉位谓得尽智无生智。彼藏识中粗重无馀断故･则成捨彼藏识･亦即彼时为阿罗 <lb ed="B" n="0264a04"/>汉。异熟变已释讫。</p> <lb ed="B" n="0264a05"/><p xml:id="pB09p0264a0501">今说第二思量变故･云依彼而生起等。如彼眼等识･眼等为依･色等为缘･则已共知･今 <lb ed="B" n="0264a06"/>染汚意依缘未知是何。决定说彼･故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0264a07"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0264a0701"><l>依彼而生起･</l><l>缘彼･名为意</l><l>识･思量为性。<note place="inline">第五颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0264a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0264a0801">依彼･彼声贯上藏识。藏识是彼习气所依･故依彼俱起。意谓相续而生。复次･随一界地 <lb ed="B" n="0264a09"/>藏识得异熟时･染汚意亦即是彼界地･依藏识而转故･为依彼起。云缘彼者･即缘藏识。 <lb ed="B" n="0264a10"/>谓与萨迦耶见等相应･缘彼藏识以为是我故。（是）名为意（之）识者･依缘藏识之识 <lb ed="B" n="0264a11"/>说名为意･拣别转识及与藏识。次复说彼自相･故云思量为性･是由训释言词说意。</p> <lb ed="B" n="0264a12"/><p xml:id="pB09p0264a1201">既是识性･应与心所相应･未知何等心所･何时相应。故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0264a13"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0264a1301"><l>与四烦恼俱･</l><l>常･有覆无记。<note place="inline">藏译顺释意译云･与有覆无记･四烦恼常俱。</note></l></lg></cb:div> <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0265a" n="0265a"/> <lb ed="B" n="0265a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0265a0101">心所有二类･烦恼及馀･此中简馀･故说烦恼。烦恼又有六･彼非一切相应･故说四。云俱 <lb ed="B" n="0265a02"/>者･即是相应。烦恼复有二类･不善及有覆无记･拣别不善･故云有覆无记。有覆识不能 <lb ed="B" n="0265a03"/>与诸不善法相应･彼染汚即是覆故。云常者･谓一切时･乃至有彼即与此等相应。</p> <lb ed="B" n="0265a04"/><p xml:id="pB09p0265a0401">前说差别未知･故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0265a05"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0265a0501"><l>谓我见･我痴･</l><l>又我慢･我爱。<note place="inline">第六颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0265a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0265a0601">于诸取蕴观我是为我见･意谓萨迦耶见。痴者･无知･于我无知是为我痴。我慢者･缘我 <lb ed="B" n="0265a07"/>心傲･意谓（七慢中）我慢･我爱者･于我贪著･意谓我贪。此中迷惑藏识自性･<note place="inline">我痴</note>则 <lb ed="B" n="0265a08"/>于彼识有我见生。由此心傲･而为我慢。由此三故･贪著乐欲我体･是为我贪。</p> <lb ed="B" n="0265a09"/><p xml:id="pB09p0265a0901">如有颂言･此我痴等诸烦恼･亦如彼意有九地･未知是彼自性相应･或复与馀相应。故 <lb ed="B" n="0265a10"/>云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0265a11"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0265a1101"><l>随生是･</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0265a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0265a1201">云随生者･谓随所起处。云是者･随所生何界何地･即唯与彼界地相应･非与其馀。</p> <lb ed="B" n="0265a13"/><p xml:id="pB09p0265a1301">然亦非说唯与四烦烦恼相应･复云。</p></cb:div> <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0266a" n="0266a"/> <lb ed="B" n="0266a01"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0266a0101"><l>及馀</l><l>触等</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0266a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0266a0201">相应。云及者･总摄之義。云触等者･谓触作意受想思五遍行法与一切识相应。此等亦 <lb ed="B" n="0266a03"/>随所生处･即与彼界地相应･非馀界地。复次･言馀者･拣别诸与本识相应者故･根本识 <lb ed="B" n="0266a04"/>触等无覆无记･此则有覆。</p> <lb ed="B" n="0266a05"/><p xml:id="pB09p0266a0501">若染汚意善染无记等时悉无差别而转･彼则无捨･云何不成不能解脱。此亦不尔･故 <lb ed="B" n="0266a06"/>云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0266a07"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0266a0701"><l>罗汉无･</l><l>灭尽定中无･</l><l>出世道亦无。<note place="inline">第七颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0266a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0266a0801">罗汉于烦恼无馀永断故･无有染汚意。又以灭方便力得灭尽定･亦如方便无彼意起･ <lb ed="B" n="0266a09"/>出定时乃从藏识复生。出世者･拣别世间故･世间道起染汚意。若观无我为我见对治 <lb ed="B" n="0266a10"/>为出世道･彼不能起･由道出时复从藏识而生。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0266a11"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0266a1101"><l>是为第二变。</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0266a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0266a1201">廣释<anchor xml:id="nkr_note_add_0266a1201" n="0266a1201"/><anchor xml:id="beg0266a1201" n="0266a1201"/>已<anchor xml:id="end0266a1201"/>讫･如是结成。</p> <lb ed="B" n="0266a13"/><p xml:id="pB09p0266a1301">第二变後应说第三变･故云。</p></cb:div> <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0267a" n="0267a"/> <lb ed="B" n="0267a01"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0267a0101"><l>第三于六境･</l><l>若能缘者是。</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0267a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0267a0201">第三者･具足应言识变。云六者･六种･即色声香味触法自性境。若能缘（彼境）者･意 <lb ed="B" n="0267a03"/>谓能取及分别。</p> <lb ed="B" n="0267a04"/><p xml:id="pB09p0267a0401">此复是善不善或无记耶。故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0267a05"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0267a0501"><l>善･不善･俱非。<note place="inline">第八颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0267a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0267a0601">言俱非･即无记。（此若）与无贪（Ma-chags-pa）无嗔无痴相应･（Ldan-pa）则善。与贪嗔 <lb ed="B" n="0267a07"/>痴相应･则不善。非（Ma-yin-pa）与二相应者･则俱非･意谓非善亦非不善。</p> <lb ed="B" n="0267a08"/><p xml:id="pB09p0267a0801"><note place="inline">（附记）日人寺本婉雅最近重挍藏文三十颂･载于<persName>佛</persName>教研究七卷三号。谓颂善不善俱非下原缺一句･ <lb ed="B" n="0267a09"/>应據释補云･非有无贪。| Ma-chags-par ldan-pa ma-yin-pa | 按原颂单句･系因前文递次而然･本无所缺･安用 <lb ed="B" n="0267a10"/>其補。且所補云云･随意连缀･勘梵藏两本论文･毫无所據。又藏译颂皆七言一句･今補乃有八字･亦非程式。 <lb ed="B" n="0267a11"/>种种乖违･不可置信。又其本馀颂亦谬误多端･不勝指摘。</note></p> <lb ed="B" n="0267a12"/><p xml:id="pB09p0267a1201">彼复何类心所相应･又各有幾･故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0267a13"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0267a1301"><l>遍行･决定别･</l><l>及善心所法･</l><l>彼相应･烦恼･</l><l>随烦恼･三受。<note place="inline">第九颂･藏译云･三受彼相应。</note></l></lg></cb:div> <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0268a" n="0268a"/> <lb ed="B" n="0268a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0268a0101">遍行等未知是何･由是显示･故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0268a02"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0268a0201"><l>第一是触等。</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0268a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0268a0301">最初说故･是为第一。即彼遍行･如前廣说･常与触作意等。彼触为首･故云触等。此等五 <lb ed="B" n="0268a04"/>法遍行于一切心･故名遍行。如是于藏识染汚意及诸转识･无差别而起。</p> <lb ed="B" n="0268a05"/><p xml:id="pB09p0268a0501">次及定别･故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0268a06"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0268a0601"><l>欲･勝解･念俱･</l><l>定･慧･为定别。</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0268a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0268a0701">于差别中决定･是为定别。彼等境界皆是有差别性･非是一切。此中欲者･于所愿事乐 <lb ed="B" n="0268a08"/>欲･勤依为业。勝解者･于决定事定执如彼･不可移转为业。念者･于所习事不忘明记･心 <lb ed="B" n="0268a09"/>不散乱为业。定者･于观察事心集一性･智依为业。慧即是智･此亦于观察事拣择理非 <lb ed="B" n="0268a10"/>理等･離疑为业。释诸定别<anchor xml:id="nkr_note_add_0268a1001" n="0268a1001"/><anchor xml:id="beg0268a1001" n="0268a1001"/>已<anchor xml:id="end0268a1001"/>讫。</p> <lb ed="B" n="0268a11"/><p xml:id="pB09p0268a1101">次复应说善等･故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0268a12"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0268a1201"><l>信及与惭･愧･<note place="inline">第十颂</note></l><l>无贪等三･勤･</l><l>轻安･不逸俱･</l><l>不害･善。</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0268a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0268a1301">具足应言此等有十一法。此中信者･于诸业果谛宝德能等忍可･心净･希求･欲乐所依 <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0269a" n="0269a"/> <lb ed="B" n="0269a01"/>为业。惭者･依自及法力故羞畏罪过･善灭恶行所依为业。愧者･依世间力羞畏罪过･业 <lb ed="B" n="0269a02"/>同惭说。无贪是贪对治･贪谓遍贪乐著有及有具･彼对治为无贪。无嗔是嗔对治故･于 <lb ed="B" n="0269a03"/>有情･诸苦及苦依处心能堪忍。无痴是痴对治･痴谓于诸业果谛宝无知･彼对治为无 <lb ed="B" n="0269a04"/>痴。此三法皆以恶行不转所依为业。勤者･怠惰对治･于善策心･此能圆满及成就善品 <lb ed="B" n="0269a05"/>为业。轻安者･所依恶损对治･身心安适性･由彼力故转依離烦恼尽为业。不逸俱者･不 <lb ed="B" n="0269a06"/>逸及所俱法。俱善性故･未显说故･无馀善法故･应知（所俱）说捨。此中不逸是放逸对 <lb ed="B" n="0269a07"/>治･无贪至精进中为不逸･能圆成世出世一切勝善为业。捨者･心平等性･平静性･及无 <lb ed="B" n="0269a08"/>功用性･一切烦恼随烦恼不起所依为业。不害者･损害对治･不由杀缚等损有情是为 <lb ed="B" n="0269a09"/>不害･即不损恼为业。释十一善已讫。</p> <lb ed="B" n="0269a10"/><p xml:id="pB09p0269a1001">次复说诸烦恼･故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0269a11"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0269a1101"><l>烦恼</l><l>谓欲贪･嗔･痴･<note place="inline">第十一颂</note></l><l>及与慢･见･疑。</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0269a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0269a1201">欲贪及嗔･及痴･故云贪嗔痴。此中贪者･于诸有及受用果贪著乐欲･一切苦生为业。嗔 <lb ed="B" n="0269a13"/>者･于诸有情损恼･不安乐住及恶行所依为业。痴者･于诸苦乐正因果一切无知･杂染 <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0270a" n="0270a"/> <lb ed="B" n="0270a01"/>生起所依为业。慢者･一切依萨迦耶见而起･心傲为性･不敬及苦生所依为业。见者･上 <lb ed="B" n="0270a02"/>虽已释･但此属烦恼见唯彼五种烦恼为自性者･谓萨迦耶见等･世间正见等非此所 <lb ed="B" n="0270a03"/>摄。释六烦恼已讫。<note place="inline">藏译论文于此分卷･上第一卷讫･下题後第二卷。但梵本不分。</note> <lb ed="B" n="0270a04"/>次後释诸随烦恼･故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0270a05"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0270a0501"><l>复次忿及恨･</l><l>覆･恼･及与嫉･</l><l>悭及与<anchor xml:id="nkr_note_add_0270a0501" n="0270a0501"/><anchor xml:id="beg0270a0501" n="0270a0501"/>谄<anchor xml:id="end0270a0501"/>俱･<note place="inline">第十二颂</note></l></lg> <lb ed="B" n="0270a06"/><lg xml:id="lgB09p0270a0601"><l>诳･憍･及与害･</l><l>无惭･愧･昏･掉･</l><l>不信及懈怠･</l><l>放逸及忘念･<note place="inline">第十三颂</note></l></lg> <lb ed="B" n="0270a07"/><lg xml:id="lgB09p0270a0701"><l>散乱･不正知。</l><l>悔眠亦如是･</l><l>又寻及与伺･</l><l>随惑･二各二。<note place="inline">第十四颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0270a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0270a0801">此中忿者。依于现前损恼心怒･割截等所依为业。<note place="inline">恨等体业文繁･不具出。</note>于恶作境心不 <lb ed="B" n="0270a09"/>喜乐･是心所位说名为悔･损害心所依为业。眠者･不自在转心略･转谓转于所缘･此是 <lb ed="B" n="0270a10"/>痴分･损害所作所依为业。寻者･遍寻求意言･是慧及思差别。遍寻求者･谓起分别“此 <lb ed="B" n="0270a11"/>是何等。”意言者･是意之言･与言相似･即境義言。伺亦是慧思差别性･各别分别意言･ <lb ed="B" n="0270a12"/>于前所习说为“是此”故･是以亦名心细。寻伺二者皆以安住不安住所依为业。云二 <lb ed="B" n="0270a13"/>各二者･二种二各有二･即悔眠二与寻伺二･彼四法皆二类･染与非染。此中若已作善･ <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0271a" n="0271a"/> <lb ed="B" n="0271a01"/>心悔未作不善･是染汚悔。反此非染。<note place="inline">如是眠等皆分别说。</note>此中染汚悔眠寻伺为随烦恼 <lb ed="B" n="0271a02"/>非是其馀。此中如彼色声等六种能缘･与诸遍行等一切心所随应相应･如是亦与乐 <lb ed="B" n="0271a03"/>苦不･苦不乐三受相应･由乐意不乐意及俱非色声等起故。又与善不善无记相应。</p> <lb ed="B" n="0271a04"/><p xml:id="pB09p0271a0401">或作是计･眼识等五同时遇所缘缘･但从藏识生起一识･非二非多･无彼无间缘故･一 <lb ed="B" n="0271a05"/>识不能为多缘故。此亦不定･若遇一缘则唯起一･遇二及多亦得起多。故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0271a06"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0271a0601"><l>诸五依本识･</l><l>随缘而生起･</l><l>识或俱或否･</l><l>如诸波依水。<note place="inline">第十五颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0271a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0271a0701">诸五者･谓眼等诸识･又次後诸与意识俱者･藏识是诸五（识）种子所依･能生起彼･又 <lb ed="B" n="0271a08"/>生诸趣能执受故･名根本识。云随缘者･遇彼彼缘･即彼彼识得生。起者･成就。云或俱或 <lb ed="B" n="0271a09"/>否者･谓同时或次第。云如诸波依水者･依于藏识生诸转识･或俱或否。如经云･廣慧･譬 <lb ed="B" n="0271a10"/>如大河水流･若有一浪生缘现前则一浪起･若二若三若多生缘现前则多浪起･如是 <lb ed="B" n="0271a11"/>廣慧･即彼流转藏识为依止故･若眼识等一生缘现前则一眼识起･乃至廣说。<note place="inline">见解深 <lb ed="B" n="0271a12"/>密经</note></p> <lb ed="B" n="0271a13"/><p xml:id="pB09p0271a1301">今复当说･彼意识者必与眼等识俱起･或无彼时亦得生起。故云。</p></cb:div> <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0272a" n="0272a"/> <lb ed="B" n="0272a01"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0272a0101"><l>意识生起者･</l><l>是常･除无想･</l><l>及二种等至･</l><l>无心眠･及闷。<note place="inline">第十六颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0272a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0272a0201">云常者･一切时･意谓与眼等识或俱或否。但除彼诸违缘无想等。此中无想者･谓生彼 <lb ed="B" n="0272a03"/>无想诸有情中･心心所法一切皆灭。二种等至者･无想等至及灭尽等至。无想等至者･ <lb ed="B" n="0272a04"/>已離第三静虑贪･犹起上贪･出離想作意为先･意识及彼相应诸心所皆灭･是为无想 <lb ed="B" n="0272a05"/>等至。灭尽等至者･已離无所有贪･以安静想出離作意为先･意识及染汚意诸相应皆 <lb ed="B" n="0272a06"/>灭。此亦如无想说依及位差别。无心眠者･所依不适覆心故･乃至彼位意识不起･名为 <lb ed="B" n="0272a07"/>无心。又无心闷者･猝然风痰等不平等为依･意识不起･为无心闷。除彼等五位･应知意 <lb ed="B" n="0272a08"/>识一切时起。于彼识变施设我法･此有三类･廣释已讫。</p> <lb ed="B" n="0272a09"/><p xml:id="pB09p0272a0901">彼起我法施设者既识变为性･是我与法離识变外･应皆无有。今成此義･故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0272a10"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0272a1001"><l>即彼识变是</l><l>分别･所分别･</l><l>彼无故･由此</l><l>一切是唯识。<note place="inline">第十七颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0272a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0272a1101">如次上释三种识变･即是分别。云分别者･增益義相三界心心所法。如（中边论）说･虚 <lb ed="B" n="0272a12"/>妄分别者･三界心心法。由彼藏识等三种分别自性及相应法有所分别･若器･若我･若 <lb ed="B" n="0272a13"/>色声等･彼等体性是无･故说是识变分别･所缘是无故。谓唯因缘或顺或违而起･此外 <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0273a" n="0273a"/> <lb ed="B" n="0273a01"/>无有。廣说乃至增益性故･应知识所缘是无。复欲離增损两边故･说由此一切是唯识。 <lb ed="B" n="0273a02"/>云由此<note place="inline">第三转声</note>者･即是此故。<note place="inline">第五转声</note>如彼转变自性分别･彼所分别是无･此则无 <lb ed="B" n="0273a03"/>境故･一切是唯识。一切･谓三界及无为。唯声･意在遣心外境。云是者･塡颂之辞。</p> <lb ed="B" n="0273a04"/><p xml:id="pB09p0273a0401">若一切唯识无别作者能作･云何根本识无能作･诸分别得生。是故说云･</p></cb:div> <lb ed="B" n="0273a05"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0273a0501"><l>一切种子识･</l><l>如是如是变･</l><l>由辗转力故･</l><l>彼彼分别生。<note place="inline">第十八颂･藏译顺释･顚倒第二三 <lb ed="B" n="0273a06"/>句。</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0273a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0273a0701">此中成就生一切法功能･是为一切种子。识者･藏识。以有识而非一切种故･说一切种 <lb ed="B" n="0273a08"/>子。又为分别一切种而非识故･复云识言。如是如是变等者･从前藏识位而有变异･是 <lb ed="B" n="0273a09"/>为变。如是如是･意说成就彼分别及後生起功能位。言辗转力者･如彼眼等识为熏各 <lb ed="B" n="0273a10"/>自功能而转･则为藏识功能差别之因･即彼藏识变时･又为眼识等因･是为由辗转力。 <lb ed="B" n="0273a11"/>两俱起故･不待外力･亦有彼彼多种分别得生。</p> <lb ed="B" n="0273a12"/><p xml:id="pB09p0273a1201">此则已说现时藏识如何生起转识･现在既灭･应说未来云何相续。故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0273a13"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0273a1301"><l>诸业习气与</l><l>二取习气俱･</l><l>前异熟既尽･</l><l>彼馀异熟生。<note place="inline">第十九颂</note></l></lg></cb:div> <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0274a" n="0274a"/> <lb ed="B" n="0274a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0274a0101">福非福及不动思是为业。若由彼业･为成未来自体･于藏识中生起功能･是为业习气。 <lb ed="B" n="0274a02"/>二取者･所取取及能取取。此中深著離识别有所取自类相续而住･是为所取取。若复 <lb ed="B" n="0274a03"/>决定取著･由识了知･分别･是为能取取。前能所取熏习起彼当来二取种子･是为二取 <lb ed="B" n="0274a04"/>习气。此中由业而有各别异趣自体･由二取习气有自体生时诸俱有法。如是非独由 <lb ed="B" n="0274a05"/>业习气能生异熟･故说二取习气俱。言前异熟既尽等者･前所集业异熟既已现行･由 <lb ed="B" n="0274a06"/>馀业力･又与二取习气俱･所馀异熟即彼藏识又生･離藏识外无别异熟故。说前异熟 <lb ed="B" n="0274a07"/>尽则遣常边･馀异熟生则遣断边。</p> <lb ed="B" n="0274a08"/><p xml:id="pB09p0274a0801">若此等是唯识者･经说有遍计依他圆成三种自性･云何不与相违。即于唯识性中安 <lb ed="B" n="0274a09"/>立三性･故亦不违。此复如何。故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0274a10"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0274a1001"><l>由彼彼分别･</l><l>分别彼彼事･</l><l>即彼是遍计</l><l>自性･彼无有。<note place="inline">第二十颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0274a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0274a1101">显示内外诸事差别无边分别故･说由彼彼分别。云分别彼彼事者･即内外事。在<persName>佛</persName>法 <lb ed="B" n="0274a12"/>中･此皆遍计自性。说此因故･云彼无有。分别境界诸事･由无自体为无。是以彼事唯是 <lb ed="B" n="0274a13"/>遍计自性･非依因缘自性。</p> <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0275a" n="0275a"/> <lb ed="B" n="0275a01"/><p xml:id="pB09p0275a0101">次遍计後当释依他･故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0275a02"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0275a0201"><l>依他自性者･</l><l>分别･由缘起。</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0275a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0275a0301">云分别者･此说依他自体。云由缘起者･是说依他得名所由。此中分别･即是诸善不善 <lb ed="B" n="0275a04"/>无记各别三界心心所･如前所说･皆依因缘他增上･故为依他。意谓所生･依于自馀诸 <lb ed="B" n="0275a05"/>因缘法而得生故。释依他讫。</p> <lb ed="B" n="0275a06"/><p xml:id="pB09p0275a0601">圆成如何。故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0275a07"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0275a0701"><l>成者即于彼･</l><l>前者常離性。<note place="inline">第二十一颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0275a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0275a0801">由不变异･是为圆成。云于彼者･谓依他性。云前者者･谓遍计性。遍计能所取体是无有･ <lb ed="B" n="0275a09"/>于依他中常一切时远離此者･为圆成性。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0275a10"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0275a1001"><l>故此与依他</l><l>非异･非不异。</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0275a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0275a1101">云故此者･依他与遍计常離是为圆成。此常離性即法性･法性与法不可言异非异。圆 <lb ed="B" n="0275a12"/>成是依他法性故･应作是观。若相异者･依他应不能離遍计成空。若非异者･圆成又不 <lb ed="B" n="0275a13"/>能成淸净所缘･依他是杂染自体故。</p></cb:div> <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0276a" n="0276a"/> <lb ed="B" n="0276a01"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0276a0101"><l>说如无常等。</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0276a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0276a0201">具足应言･亦异亦非异。譬如无常性･苦性･无我性･与无常等非异非不异。</p> <lb ed="B" n="0276a03"/><p xml:id="pB09p0276a0301">若能取所取是无･依他起有执无执云何分别。故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0276a04"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0276a0401"><l>此不见･彼昧。<note place="inline">第二十二颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0276a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0276a0501">云此不见者･谓圆成性。云彼昧者･谓依他性。圆成性是出世智无分别现观。言不见者･ <lb ed="B" n="0276a06"/>即未无分别现观。依他性是由此後得世出世智所取。故不见圆成･即昧依他。</p> <lb ed="B" n="0276a07"/><p xml:id="pB09p0276a0701">若依他是实性者･云何经说一切法无自性･不生不灭。此亦不违。故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0276a08"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0276a0801"><l>依三自性之</l><l>三种无自性･</l><l>密意故说言･</l><l>一切法无性。<note place="inline">第二十三颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0276a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0276a0901">自性唯三･故说彼数。各自有其相现･是为自性。三种无自性者･相无自性･生无自性･及 <lb ed="B" n="0276a10"/>勝義无自性。一切法者･即遍计依他圆成自体之法。</p> <lb ed="B" n="0276a11"/><p xml:id="pB09p0276a1101">今说三自性无何种自性･故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0276a12"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0276a1201"><l>第一者･由相</l><l>无自性･馀复</l><l>由非自生起･</l><l>为馀无自性。<note place="inline">第二十四颂</note></l></lg> <lb ed="B" n="0276a13"/><lg xml:id="lgB09p0276a1301"><l>彼诸法勝義･</l><l>彼亦是如性。</l></lg></cb:div> <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0277a" n="0277a"/> <lb ed="B" n="0277a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0277a0101">第一者･遍计自性。彼由相无自性･相是分别故。如说色相有碍･受者领纳等･皆无自体･ <lb ed="B" n="0277a02"/>犹如空花。云馀复者･依他自性。彼如幻等･由他缘生･故无自性。又现似如彼。实不如彼 <lb ed="B" n="0277a03"/>生故･为生无性。云彼诸法勝義等中･勝谓出世智･彼无上故･彼義亦为勝。复次･犹如虚 <lb ed="B" n="0277a04"/>空一切一味･无垢不变･法是圆成･说为勝義･如是圆成自性･是依他自体一切法之勝 <lb ed="B" n="0277a05"/>義･为彼法性故･即是勝義无自性･圆成为无性之自性故。岂唯勝義说圆成耶。不尔･彼 <lb ed="B" n="0277a06"/>亦是如性。亦声･表非独说如性･亦应说法界等一切。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0277a07"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0277a0701"><l>一切时皆尔。</l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0277a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0277a0801">即彼如性･异生有学及无学位中一切时皆如彼･由不变异说为如性。</p> <lb ed="B" n="0277a09"/><p xml:id="pB09p0277a0901">为即彼如性圆成是唯识性･或复有馀唯识性耶。故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0277a10"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0277a1001"><l>此即唯识性。<note place="inline">第二十五颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0277a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0277a1101">由此言说现观。</p> <lb ed="B" n="0277a12"/><p xml:id="pB09p0277a1201">若此等亦是唯识･彼眼耳等取色声等･心由何起。故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0277a13"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0277a1301"><l>若于唯识性･</l><l>识未依住时･</l><l>彼二取随眠･</l><l>尔时则未遣。<note place="inline">第二十六颂</note></l></lg></cb:div> <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0278a" n="0278a"/> <lb ed="B" n="0278a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0278a0101">复次･前说诸业习气与二取习气俱等･彼遣不遣･其如何等･故今说颂云云。<note place="inline">按此是另 <lb ed="B" n="0278a02"/>一章句･</note>若时识未依住于心法性所谓唯识性者･尔时犹缘所取能取。二取者･所取取 <lb ed="B" n="0278a03"/>及能取取。彼随眠者･为生未来二取･摄藏于藏识之种子。乃至瑜伽师心未转依于无 <lb ed="B" n="0278a04"/>二相唯识性･彼时二取习气未遣･意即未断。此中显示外所得未断故内所得未断･乃 <lb ed="B" n="0278a05"/>作是计･我由眼等取色等。</p> <lb ed="B" n="0278a06"/><p xml:id="pB09p0278a0601">今复应言･離境有唯心可得･即住于心法性<note place="inline">唯识性</note>耶。不尔。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0278a07"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0278a0701"><l>设想唯识性</l><l>如是有所得･</l><l>随应现安立･</l><l>彼未住唯识。<note place="inline">第二十七颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0278a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0278a0801">复次･为对治慢心唯有所闻即计已住･故颂云云。此中云唯识性者･遣境･谓无外境。如 <lb ed="B" n="0278a09"/>是有所得者･意谓能取及能相。现者･现前。安立者･即随所闻由意安立。谓瑜伽师多种 <lb ed="B" n="0278a10"/>所缘中随应取一･如白骨靑瘀等。彼未住唯者･未断识有所得故。</p> <lb ed="B" n="0278a11"/><p xml:id="pB09p0278a1101">何时则断识能取而住心法性耶。故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0278a12"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0278a1201"><l>若时识所缘</l><l>都无得･尔时</l><l>住唯识･所取</l><l>无故･能取无。<note place="inline">第二十八颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0278a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0278a1301">若时于言说所缘乃至色声等自性所缘･随一知为识外不可得･一无所著･如是实见 <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0279a" n="0279a"/> <lb ed="B" n="0279a01"/>不同生盲。此时识能取亦断而住自心法性。说此因云･所取无故能取无。有所取则起 <lb ed="B" n="0279a02"/>能取･无所则无馀。<note place="inline">能取</note>如是于能所取无分别平等出世智起･二取爱著<note place="inline">即二取取</note>随 <lb ed="B" n="0279a03"/>眠则断･而于自心法性亦得转依。</p> <lb ed="B" n="0279a04"/><p xml:id="pB09p0279a0401">若心转依于唯识性时･复如何等･故云。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0279a05"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgB09p0279a0501"><l>彼无思无得･</l><l>亦出世间智･</l><l>彼依复异转･</l><l>断二粗重故。<note place="inline">第二十九颂</note></l></lg> <lb ed="B" n="0279a06"/><lg xml:id="lgB09p0279a0601"><l>彼即无漏界･</l><l>不思议･善･坚･</l><l>彼乐解脱身･</l><l>名大牟尼法。<note place="inline">第三十颂</note></l></lg></cb:div> <lb ed="B" n="0279a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pB09p0279a0701">此二颂说･依瑜伽道入唯识性･渐次勝进得圆满果。此中无能取思惟･亦无所取義可 <lb ed="B" n="0279a08"/>得故･说彼无思无得。无戏论集起分别超出世间故･为出世间智。彼智後说转依･故云 <lb ed="B" n="0279a09"/>彼依复异转。依者･藏识一切种。转者･一切粗重･异熟･及二习气体･转为正受･法身･及无 <lb ed="B" n="0279a10"/>二智体。彼转依复由断何而得耶。故说断二粗重故。所谓二者･烦恼障粗重及所知障 <lb ed="B" n="0279a11"/>粗重。粗重者･即所依不正受性･亦即二障种子。又彼转依･有断声闻所有粗重而得者･ <lb ed="B" n="0279a12"/>是曰解脱身。断菩萨所有粗重而得者･是曰名牟尼法。由断二种障差别･说转依有上･ <lb ed="B" n="0279a13"/>或无上。由烦恼障缚声闻･所知障缚菩萨･断是等则得遍知性。云彼即无漏界者･谓转 <pb ed="B" xml:id="B09.0038.0280a" n="0280a"/> <lb ed="B" n="0280a01"/>依自性是无漏及界。无粗重故･離一切漏･是为无漏。圣法之因･是为界。界声･因義。不思 <lb ed="B" n="0280a02"/>议者･非分别所行境･各别证知･又无喩故。善者･淸净所缘･安乐･及无漏法之自性故。坚 <lb ed="B" n="0280a03"/>者･常･不灭故･乐者。常性故。若无常则苦･此常故乐。由断烦恼障为诸声闻解脱身。彼转 <lb ed="B" n="0280a04"/>依相为名大牟尼法身。若由地･度･及定･断所知障･转依真实･故名大牟尼法身。不流转･ <lb ed="B" n="0280a05"/>无烦恼･得一切圣财故･名为菩萨法身。云大牟尼者･觉者成就最勝･为<persName>佛</persName><persName>世尊</persName>･是大牟 <lb ed="B" n="0280a06"/>尼。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0280a07"/> <lb ed="B" n="0280a08"/><p xml:id="pB09p0280a0801"><note place="inline">〔附记〕西藏译三十颂本一种･亦勝友等译･亦存安慧之说。本刊第一辑中･已为重译矣。但对勘此 <lb ed="B" n="0280a09"/>论引文･乃见其中错误凡有多处。（藏译中颂本与释论参差者･时常见之。）自宜依释订正･不容异说･今 <lb ed="B" n="0280a10"/>不详擧。</note></p><p xml:id="pB09p0280a1004" cb:place="inline"><note place="inline">作者识</note></p></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0266a1201" to="#end0266a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">己</rdg></app> <app from="#beg0268a1001" to="#end0268a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0270a0501" to="#end0270a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">谄<note type="cf1">T31n1586_p0060b28</note></lem><rdg wit="#wit.orig">谄</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0266a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0266a1201">已【CB】，己【補编】</note> <note n="0268a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0268a1001">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0270a0501" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="B09.0270a05.18" target="#nkr_note_add_0270a0501">谄【CB】，谄【補编】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>